Kisspeptyna — przewodnik badawczy: mechanizm, badania kliniczne i status regulacyjny

Neurony produkujące kisspeptynę skupiają się w dwóch obszarach podwzgórza — jądrze łukowatym oraz przednio-brzusznym/przednio-grzbietowym obszarze okołokomorowym — i wysyłają projekcje do neuronów uwalniających hormon gonadoliberynę (GnRH), gdzie wiązanie kisspeptyny z receptorem KISS1R inicjuje uwalnianie GnRH. GnRH następnie dociera do przysadki mózgowej i stymuluje uwalnianie hormonu luteinizującego (LH) oraz folikulotropowego (FSH), dwóch hormonów regulujących produkcję estrogenów, progesteronu i testosteronu przez jajniki i jądra.^[2][3]

Ponieważ każdy kolejny etap zależy od tego sygnału, te same badania mutacji z 2003 roku, które określiły rolę KISS1R, opisują sygnalizację kisspeptynową jako strażnika początku dojrzewania i trwającego cyklu rozrodczego, znajdującego się powyżej całej osi podwzgórze-przysadka-gonady. Ta pojedyncza pozycja — jeden sygnał kontrolujący całą kaskadę — sprawia, że kisspeptyna stała się celem badań fizjologii człowieka opisanych poniżej, a nie terapią skierowaną na którykolwiek z hormonów znajdujących się niżej w osi.^[2][3]

Najbardziej znanym zastosowaniem kisspeptyny u ludzi są badania nad zapłodnieniem in vitro (IVF) u kobiet z wysokim ryzykiem zespołu hiperstymulacji jajników (OHSS), powikłania związanego z konwencjonalnymi wyzwalaczami hormonalnymi stosowanymi do dojrzewania oocytów przed pobraniem. W randomizowanym badaniu fazy 2 z adaptacyjną dawką, przeprowadzonym na 60 kobietach w szpitalu Hammersmith w Londynie, każda uczestniczka otrzymała pojedynczy zastrzyk kisspeptyny-54 w jednej z czterech dawek, zastępując standardowy wyzwalacz hCG lub agonistę GnRH. Przynajmniej jeden dojrzały oocyt pobrano w 95% cykli (57 z 60), przy ogólnej skuteczności dojrzewania oocytów na poziomie 74% i wskaźniku zapłodnienia wynoszącym 74% we wszystkich grupach dawkowania.^[4]

Kolejne randomizowane badanie kontrolowane fazy 2, przeprowadzone przez ten sam zespół badawczy, przetestowało drugi zastrzyk kisspeptyny-54, podany kilka godzin po pierwszym, w tej samej populacji kobiet z ryzykiem OHSS poddawanych IVF, i wykazało poprawę dojrzewania oocytów w porównaniu z pojedynczą dawką. Oba badania dotyczyły kisspeptyny-54 wyłącznie jako eksperymentalnego wyzwalacza w ramach nadzorowanego protokołu IVF, a nie samodzielnej terapii płodności.^[5]

Brak miesiączki pochodzenia podwzgórzowego (HA) to stan, w którym mózg niedostatecznie stymuluje oś rozrodczą — często związany z niską dostępnością energii, stresem psychicznym lub dużym obciążeniem wysiłkiem fizycznym — co prowadzi do zatrzymania cyklu miesiączkowego. W pierwszym badaniu kisspeptyny u kobiet z HA podskórne wstrzyknięcia kisspeptyny-54 spowodowały ostry wzrost poziomu LH około 10-krotny i FSH około 2,5-krotny, jednak po powtórzeniu tej samej dawki przez dwa tygodnie odpowiedź gonadotropin osłabła — zjawisko opisane przez badaczy jako tachyfilaksja, a nie wynik terapeutyczny.^[6]

W późniejszym badaniu z udziałem pięciu kobiet z HA przetestowano ciągły wlew dożylny kisspeptyny-54 zamiast zastrzyków, w rosnących dawkach w porównaniu z wlewem nośnika. Kisspeptyna-54 zwiększyła średnią liczbę szczytowych pulsów LH około 3-krotnie (5,0 vs 1,6 pulsów na 8 godzin przy nośniku) oraz średnią masę wydzielniczą pulsów LH około 6-krotnie w porównaniu z nośnikiem. Łącznie oba badania pokazują, że kisspeptyna może przywrócić pulsacyjną sygnalizację LH w HA; żadne z nich nie opisuje jednak potwierdzonej terapii długoterminowej.^[7]

Neurony kisspeptynowe wysyłają również projekcje do struktur limbicznych mózgu, co stało się podstawą oddzielnej linii badań nad przetwarzaniem sygnałów mózgowych, wykraczających poza same hormony rozrodcze. W podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu fMRI z udziałem 29 heteroseksualnych mężczyzn, pojedyncza dawka kisspeptyny — w porównaniu z placebo — zwiększyła aktywność struktur limbicznych, w tym ciała migdałowatego, w odpowiedzi na bodźce seksualne i związane z więzią partnerską, a także oddzielnie zwiększyła aktywność struktur związanych z regulacją nastroju w odpowiedzi na negatywne bodźce, przy jednoczesnym zmniejszeniu subiektywnie zgłaszanego negatywnego nastroju po badaniu.^[8]

Dwa późniejsze randomizowane badania kontrolowane placebo, przeprowadzone metodą crossover, rozszerzyły te obserwacje na populacje kliniczne: 40 kobiet (opublikowane w 2022 roku) i 32 mężczyzn (opublikowane w 2023 roku), u których zdiagnozowano zaburzenie pożądania seksualnego (HSDD). W obu badaniach, przy użyciu fMRI oraz pomiarów behawioralnych i hormonalnych, pojedyncza dawka kisspeptyny wiązała się z korzystnymi zmianami w przetwarzaniu bodźców seksualnych i emocjonalnych; w badaniu z udziałem mężczyzn kisspeptyna zwiększyła zgłaszane przez uczestników zadowolenie z seksu w porównaniu z placebo. W tych krótkich, jednorazowych sesjach kisspeptyna była dobrze tolerowana, a w badaniach nie odnotowano żadnych działań niepożądanych.^[9][10]

Żaden preparat z kisspeptyną nie został przebadany w badaniu fazy 3 pod kątem żadnego z wymienionych wyżej zastosowań. W samym badaniu z 2009 roku dotyczącym braku miesiączki pochodzenia podwzgórzowego opublikowano tachyfilaksję — osłabienie odpowiedzi biologicznej — przy powtarzanym podawaniu podskórnym. To właśnie taki rodzaj odkrycia, który program w późniejszej fazie musiałby wyjaśnić, zanim kisspeptyna mogłaby przejść z narzędzia badawczego do terapii.^[6]

Najbardziej zaawansowany kandydat na lek działający na receptor kisspeptyny, MVT-602, ma opublikowane dane profilu endokrynnego z dwóch randomizowanych, kontrolowanych placebo badań fazy 2 u zdrowych kobiet przed menopauzą, w tym poddawanych stymulacji jajników. Nie opublikowano jednak wyników fazy 3. Badania obrazowania mózgu i zaburzeń pożądania seksualnego o niskiej aktywności, o których mowa wyżej, to próby z pojedynczą dawką, krótkotrwałe, z próbkami poniżej 40 uczestników. Nie opublikowano danych, czy powtarzane dawkowanie utrzymuje jakikolwiek efekt, ani czy kisspeptyna zmienia zdiagnozowany stan w perspektywie tygodni czy miesięcy.^{[11][8][9][10]}

As of September 2026, no kisspeptin-based product holds a marketing authorisation from the European Medicines Agency or an approval from the US Food and Drug Administration for any indication; every human study cited in this article was conducted under a clinical-trial authorisation, not as an approved medicine.^[12][13]

Peptyds nie sprzedaje kisspeptyny ani żadnego jej analogu. Ten artykuł podsumowuje opublikowaną literaturę badawczą dla czytelników, którzy chcą zrozumieć naukę — to nie strona produktu, a nic z tego nie stanowi oferty, rekomendacji ani instrukcji do użytku osobistego.