Peptydy w pielęgnacji skóry: co faktycznie pokazują badania

Peptydy sygnałowe mają naśladować fragmenty działające jako sygnały zwrotne, gdy skóra wytwarza białka macierzy, takie jak kolagen. Najbardziej znany przykład zaczyna się od badania komórkowego z 1993 roku: pięcioaminokwasowa sekwencja KTTKS, fragment propeptydu prokolagenu typu I, okazała się minimalną sekwencją potrzebną do pobudzenia wytwarzania kolagenu i fibronektyny w hodowanych fibroblastach i innych komórkach mezenchymalnych.^[3][2]

Przyłączenie palmitoilowego łańcucha kwasu tłuszczowego zmieniło KTTKS w palmitoyl pentapeptide-4 (pal-KTTKS), znany pod nazwą handlową Matrixyl; ogon lipidowy ma poprawiać przenikanie przez skórę i stabilność wobec enzymów skóry. W 12-tygodniowym, kontrolowanym placebo badaniu typu split-face z podwójnie ślepą próbą u 93 kobiet w wieku 35–55 lat krem nawilżający z pal-KTTKS zmniejszał zmarszczki i drobne linie bardziej niż ten sam krem bez niego, według analizy obrazu i ocen ekspertów.^[2][4]

To rzeczywisty wynik kontrolowanego badania, ale to jedno 12-tygodniowe badanie z kosmetycznym punktem końcowym. Nie pokazuje, jak długo utrzymuje się jakikolwiek efekt, a pomiary zmarszczek na powierzchni to nie to samo co zmierzone zmiany w kolagenie skóry.^[4]

Peptydy hamujące neuroprzekaźniki celują w sygnał nerwowy stojący za zmarszczkami mimicznymi. Acetyl hexapeptide-3, znany pod nazwą handlową Argireline, to sekwencja Ac-EEMQRR-NH2, zaprojektowana tak, by naśladowała N-koniec białka SNAP-25. W testach laboratoryjnych zakłócał działanie kompleksu białek SNARE, którego komórki nerwowe potrzebują do uwalniania neuroprzekaźników.^[5][6][2]

Pierwotna praca z 2002 roku opisała, że emulsja z heksapeptydem zmniejszała głębokość zmarszczek o maksymalnie 30% po 30 dniach u zdrowych kobiet. Stwierdzono w niej, że siła działania peptydu w hamowaniu uwalniania neuroprzekaźników jest podobna do neurotoksyny botulinowej typu A, ale jego skuteczność — znacznie niższa. Randomizowane, kontrolowane placebo badanie z 2013 roku z udziałem 60 osób z Chin wykazało zmniejszenie szorstkości zmarszczek wokół oczu po czterech tygodniach, wobec braku zmian w grupie placebo.^[5][6]

Żadne z tych badań nie czyni z argireline miejscowego odpowiednika leczenia toksyną botulinową. Pierwsze wykazało znacznie niższą skuteczność niż toksyna, a oba były krótkimi badaniami mierzącymi powierzchowne zmarszczki.^[5][6]

Peptydy nośnikowe dostarczają pierwiastki śladowe, takie jak miedź. Głównym przykładem jest copper tripeptide-1 — kompleks miedzi z tripeptydem GHK, który ma powinowactwo do jonów miedzi(II). W hodowlach fibroblastów GHK-Cu pobudzał syntezę kolagenu w bardzo niskich stężeniach.^[2][7]

Dowody kliniczne są znacznie skromniejsze niż dane komórkowe. W małym randomizowanym badaniu na skórze po laserowym resurfacingu CO2 badanie ukończyło 13 osób; pielęgnacja z GHK-Cu nie dała obiektywnej różnicy w zaczerwienieniu, zmarszczkach ani ogólnej jakości skóry, choć osoby jej używające były bardziej zadowolone.^[8]

Przenikanie to główny problem peptydów w kosmetykach. Zewnętrzna warstwa skóry jest skuteczną barierą, a często cytowana reguła orientacyjna mówi, że związek musi mieć na ogół masę cząsteczkową poniżej około 500 daltonów, by się przez nią wchłonąć.^[9]

Przegląd z 2022 roku stwierdził, że większość peptydów przeciwzmarszczkowych słabo nadaje się do przenikania przez skórę: są zwykle duże, hydrofilowe i naładowane elektrycznie, a enzymy skóry mogą je rozkładać. Łańcuchy kwasów tłuszczowych, substancje zwiększające przenikanie, mikroigły i nanonośniki mogą zwiększyć przenikanie, ale przegląd ostrzegał, że bez takiej pomocy wiele peptydów może nie docierać do swoich celów w skórze we właściwych stężeniach.^[10]

Peptyd miedziowy pokazuje ten problem w miniaturze. W badaniu w komorze dyfuzyjnej miedź podana jako GHK-Cu przenikała przez dermatomowaną ludzką skórę w ciągu 48 godzin, a jednak inne badanie wykazało, że przez nieuszkodzoną ludzką skórę w ciągu dziewięciu godzin nie przenika prawie wcale ani peptyd, ani miedź, chyba że skórę wcześniej potraktowano mikroigłami.^[11][12]

Istniejące badania kontrolowane są małe i krótkie — trwają od około czterech tygodni do trzech miesięcy — i mierzą parametry powierzchniowe: głębokość zmarszczek, szorstkość skóry na replikach silikonowych lub ocenę zdjęć twarzy przez ekspertów.^[4][6][5]

W przypadku niektórych nowszych peptydów jest jeszcze mniej. Przegląd peptydów kosmetycznych z 2020 roku wskazał składniki, których jedyne dane o skuteczności pochodziły od producenta, oraz inne, bez żadnych opublikowanych badań klinicznych, choć były już stosowane w produktach na rynku.^[2]

Przegląd z 2009 roku, który wprowadził podział na cztery grupy, skupiał się na kontrolowanych badaniach skuteczności ex vivo i in vivo. Czytając o dowolnym produkcie peptydowym, warto zapytać, czy takie badanie dotyczyło dokładnie tego peptydu, w porównywalnej formule, i czy mierzyło deklarowany efekt.^[1]

W UE serum z peptydami to produkt kosmetyczny: substancja lub mieszanina przeznaczona do stosowania na zewnętrzne części ciała wyłącznie lub głównie w celu utrzymania ich w czystości, perfumowania, zmiany wyglądu, ochrony lub utrzymywania w dobrej kondycji. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 wymaga też, by deklaracje kosmetyczne nie sugerowały cech ani funkcji, których produkt nie ma.^[13]

Peptydy do zastosowań badawczych to inna kategoria. Peptyds dostarcza GHK-Cu jako liofilizowany związek badawczy do badań laboratoryjnych, z certyfikatem serii potwierdzającym tożsamość i czystość. Związek badawczy nie jest gotowym produktem kosmetycznym, a nic na tej stronie nie stanowi wskazówek do użytku osobistego.